De online leefwereld van jongeren: kansen en risico’s in kwetsbare situaties
De online wereld is voor jongeren tegenwoordig een vast onderdeel van hun dagelijks leven. Social media, games en online platforms vormen een plek waar zij vrienden ontmoeten, informatie zoeken en zichzelf ontwikkelen.
Deze digitale leefwereld loopt naadloos over in hun offline leven: wat online gebeurt, heeft direct invloed op school, relaties en welzijn. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek en inzichten van onder andere Pharos dat jongeren die opgroeien in kwetsbare sociaaleconomische omstandigheden bijvoorbeeld met armoede, stress thuis of beperkte kansen extra gevoelig zijn voor de invloed van deze online omgeving.
Voor deze groep jongeren biedt de online wereld enerzijds kansen. Het kan een plek zijn om te ontsnappen aan zorgen, sociale contacten te onderhouden en zich te uiten. Maar diezelfde online omgeving kan ook bestaande problemen versterken. Jongeren in kwetsbare situaties brengen vaak meer tijd online door en gebruiken sociale media soms als manier om stress of problemen te vermijden. Hierdoor lopen zij een groter risico op negatieve effecten, zoals online pesten, blootstelling aan schadelijke content of een negatief zelfbeeld. Daarnaast speelt digitale ongelijkheid een rol: jongeren met minder digitale vaardigheden of begeleiding hebben moeite om kritisch om te gaan met informatie, privacy en online verleidingen.
De impact van de online leefwereld is daarmee niet voor iedere jongere gelijk. Digitalisering kan bestaande verschillen juist vergroten. Jongeren uit gezinnen met meer middelen en ondersteuning profiteren vaker van de kansen, terwijl kwetsbare jongeren eerder de nadelen ervaren. Denk aan problemen met mentale gezondheid, concentratie of schoolprestaties, maar ook aan risico’s zoals schulden (door online aankopen of gokken) of contact met negatieve invloeden. Dit maakt het belangrijk om niet alleen te kijken naar schermtijd, maar vooral naar de context waarin jongeren opgroeien en hoe zij online ondersteund worden.
Jongeren hebben begeleiding nodig van ouders, school en professionals om mediawijzer en weerbaarder te worden. Dit betekent leren omgaan met online druk, kritisch denken over wat ze zien en keuzes maken die goed zijn voor henzelf. Het versterken van welbevinden en kansengelijkheid staat hierbij centraal. Door aandacht te hebben voor de online leefwereld én de leefomstandigheden van jongeren, kan worden voorkomen dat digitale ontwikkelingen bijdragen aan grotere gezondheids- en kansverschillen en kan de online wereld juist een plek worden die ontwikkeling en veerkracht ondersteunt.
Voor hulp bij het vinden van een gezond Digitale Balans kunt u contact opnemen met het Preventie team. U kunt een mail sturen naar preventie@youz.nl.
Bronnen:
Welbevinden op school bij kinderen en jongeren uit kwetsbare gezinnen
Trendanalyse Digitalisering en het welzijn van jonge mensen | VNG